Merhabalar,

Bugün sizlere okuduğum en ağır kitaplardan birinin, Goethe’nin Genç Werther’in Acıları’nın yorumuyla geldim. Kitabı bitireli epey zaman oldu ama hâlâ düşüncelerimi tam toparlayabilmiş değilim. Ne yazsam eksik kalacakmış gibi hissediyorum. Yine de denemek istedim, çünkü bazı kitaplar kendi içimizde konuşmamızı ister.

Kitap hakkında kısa bilgi

Genç Werther’in Acıları (Die Leiden des jungen Werthers), Johann Wolfgang von Goethe’nin 1774‘te, henüz yirmili yaşlarının ortasındayken yayımladığı bir roman. Alman edebiyatındaki Sturm und Drang (Fırtına ve Coşku) akımının en önemli eserlerinden biri sayılıyor. Ayrıca, bu akım aklın yerine duyguyu, kuralların yerine bireyin iç dünyasını öne çıkarıyordu.

Romanın gerçek bir hikâyeden beslendiğini öğrenmek beni ayrıca etkiledi. Goethe, nişanlı bir kadın olan Charlotte Buff’a karşılıksız bir aşk duymuş, kendi yaşadıklarını bir tanıdığının trajik hikâyesiyle birleştirerek Werther’i yazmış. Yani okuduğumuz acının bir kısmı yazarın kendi acısı.

Konu (spoiler yok)

Kitap, Werther’in yakın dostu Wilhelm’e yazdığı mektuplardan oluşuyor. Önce Werther’i tanıyoruz: Resimle uğraşan, doğaya ve sadeliğe hayran, duyguları çok yoğun yaşayan genç bir adam. Kalabalık şehirden uzaklaşıp küçük bir kasabaya yerleşiyor.

Bir davette Lotte ile tanışıyor ve daha ilk anda ona kapılıyor. Önceden uyarılmasına rağmen Lotte’nin Albert ile nişanlı olduğu gerçeğini görmezden gelmeye çalışıyor. Okur olarak bizler de mektup mektup, Werther’in bu imkânsız aşkı nasıl büyüttüğüne tanıklık ediyoruz.

Mektup formunun gücü

Bence kitabı bu kadar etkileyici yapan şeylerden biri, her şeyi yalnızca Werther’in gözünden okumamız. Araya bir anlatıcı girmiyor. Werther ne hissediyorsa onu, hissettiği yoğunlukla okuyoruz. Bu yüzden onunla aynı nefeste daralıyor, aynı umutla seviniyoruz. Bazen mektupların arasındaki boşluklarda geçen günleri tahmin etmeye çalışırken kendimi Wilhelm’in yerine koydum: Dostunun battığını görüp ona ulaşamayan biri.

“Bazen aklım almıyor, onu yalnızca ben, hem öylesine içten, öylesine dolu dolu severken, ondan başka hiçbir şey görmez, bilmezken, ondan başka hiçbir varlığım yokken, nasıl olur da onu bir başkası da sever, sevebilir?”

Karakterler: Werther, Lotte ve Albert

Werther: Hem anlaşılması kolay hem de anlaşılması zor bir karakter. Sevdiği zaman bütün varlığıyla seviyor, ama bu yoğunluk onu kendi iç dünyasına hapsediyor. Werther’in her anlamda duyguları bu kadar yoğun yaşaması ve onunla empati kurabiliyor olmak okur için duygusal anlamda biraz yorucu olabiliyor.

Lotte: Ona haksızlık etmemek gerek diye düşünüyorum. Albert’i gerçekten seviyor ve ona derin bir saygı duyuyor. Werther’e karşı hissettiklerinin dostluk mu yoksa daha fazlası mı olduğunu ise kendisi de kestiremiyor gibi. Arada kalışlarına tanıklık etmek okurken beni en çok yoran kısımlardan biriydi.

Albert: Aklıyla hareket eden, sakin ve ölçülü bir karakter. Werther’in tam karşıtı gibi. Bu karşıtlık bana “duygu mu akıl mı” sorusunu kitap boyunca sordurdu.

Bende bıraktığı etki

Eserin kalbimde bıraktığı ağırlığı kelimelerle anlatmam gerçekten zor. Pek çok yerde gözlerim doldu. Çok az kitap bana bu kadar derinden dokundu. Werther’in hayata bakışı çok farklı; karşısında onu ikna etmeye çalışanlar olsa da bir okur olarak empatim sonuna kadar sınandı.

Kitabın yayımlandığı dönemde yarattığı etki de başlı başına bir hikâye. Gençler Werther gibi mavi ceket ve sarı yelek giymeye başlamış, kitap bazı yerlerde yasaklanmış. Kitabın gençleri etkilediğine dair söylentiler o kadar yayılmış ki, yıllar sonra sosyolog David Phillips medyadaki intihar haberlerinin ardından görülen artışa “Werther etkisi” adını vermiş.

Beğendiklerim ve zorlandıklarım

Beğendiklerim

• Duyguların filtresiz, çıplak anlatımı
• Mektup formunun yarattığı yakınlık
• Doğa betimlemelerinin Werther’in ruh haliyle birlikte değişmesi

Zorlandıklarım

• Bazı mektuplardaki yoğun duygu hali, okurken nefes almayı zorlaştırıyor
• Werther ile empati kurmak duygusal olarak yorucu olabiliyor

Genç Werther’in Acıları kimlere hitap ediyor?

• Klasiklerle tanışmak isteyen ama kalın romanlardan çekinenlere (oldukça kısa bir kitap)
• Mektup edebiyatını sevenlere
• Karakterin iç dünyasına derinlemesine girmeyi seven okurlara

Ancak şu an kendinizi duygusal olarak zor bir dönemde hissediyorsanız, bu kitabı daha iyi hissettiğiniz bir zamana bırakmanızı öneririm.

Benzer okumalar

Genç Werther’in Acıları’nı sevdiyseniz Franz Kafka’nın Milena’ya Mektuplar’ı bende benzer bir etki bıraktı. Hatta Werther’i bunu bildiğim için okumuştum. Mektup edebiyatı sevenler için bloğumdaki diğer yazılara da göz atabilirsiniz:

• Sabahattin Ali’den Ailesine Mektuplar: Canım Aliye, Ruhum Filiz
• Mektup Derlemeleri: Posta Kutusundaki Mızıka

Puanım: 5 / 5

Siz Genç Werther’in Acıları’nı okudunuz mu? Werther’e kızdınız mı, yoksa onu anladınız mı? Yorumlarda düşüncelerinizi okumayı çok isterim.

Sağlıcakla kalın,
Nero

Kendinizi ya da bir yakınınızı zor bir dönemde hissediyorsanız lütfen yalnız kalmayın. Güvendiğiniz biriyle konuşun ya da bir uzmandan destek alın. Acil durumlarda 112’yi arayabilirsiniz.